تبلیغات
اقتصاد ایران و جهان - کشاورزی در اقتصاد ایران

اقتصاد ایران و جهان

برای خوشبخت زیستن باید موقعیت های مناسب ایجاد کنیم نه اینکه در انتظار آن باشیم.

 

كشاورزی

در كشورهای در حال توسعه، معمولا بخش كشاورزی گستردگی و اهمیت خاصی دارد. از یك سو تامین كننده اشتغال در سطح جامعه است. از سوی دیگر به دلیل تامین غذای مورد نیاز، نقش مهمی در تعیین میزان رفاه و شاخصهای تغذیه در سطح مرغوب را دارا می باشد. تولید كشاورزی به سبب نقش تعیین كننده ای كه در تغذیه انسان دارد، از اهمیت حیاتی برخوردار است. كشاورزی به فعالیت اقتصادی عمده ای گفته می شود، كه مبتنی بر زراعت، پرورش دام و مرغان و باغداری است. بر این پایه می توان كشاورزی را در برگیرندة مجموعه یی از فعالیتهای اقتصادی خواند كه هدف از آن تهیة نیازهای خوراكی جامعه و تولید اولیة كشاورزی برای دیگر بخش های تولیدی از جمله صنعت است. در زمینه ای گسترده، بخش كشاورزی علاوه بر موردهای پیش گفته، جنگلداری، زنبورداری. ماهیگیری، پرورش ماهی و میگو را نیز در بر می‌گیرد.

از میانه‌های دورة قاجاریان،‌ بخش كشاورزی ایران بر خلاف گذشته به جای رشد متناسب با نیاز بخش های مختلف داخلی به تدریج به تولید برای بازار جهانی و صنایع كشورهای استعمار كشیده شد. با این تغییر جهت تامین مواد غذایی برای جمعیت كشور دچار نارسایی شد و قحطی و بیماری ناشی از آن، مرگ و میرهای مزمن و حادی را بوجود آورد كه از نظر شدت تنها با دوره های مربوط به تهاجم بیگانگان و ویرانی وسایل تولید و از جمله و مهمترین آنها كاریزها در ایران قابل قیاس است. با وجود این بخش كشاورزی در ایران با وجود وابسته شدن از نظر نوع تولید بطور نسبی به بازار جهانی و سلطه سیاستهای استعماری بر آن، توانست تا دهة پس از كودتای 1332 نیز با افت خیزهای به تقاضای داخلی پاسخ دهد. ضمن اینكه به دلیل سلطة روابط كهن ارباب رعیتی بر آن عقب ماندگی فنی، عدم تمایل روستاییان به توسعه تولید و نو آوری و در نتیجه فقر شدید آنان، نتوانست نقش اساسی در توسعة بازار تولیدات صنعتی ایفا كند. برداشت از درآمد روستاییان توسط مالكان، اربابها، خانها، سردارها، سلف خران، پیله وران، رباخواران، فروشندگان كالاهای شهری و نیز دولت و برخی ماموران فاسد آن،‌ باعث انتقال ثروت و سرمایه از روستا به شهر شد، بدون اینكه این انتقال موجب رشد صنعتی واقعی در ایران شود.

در سالهای پس از كودتای 1332 كشاورزی ایران نیز مانند بخش صنعت واقعی در ایران شود. در سالهای پس از كودتای 1332 كشاورزی ایران نیز مانند بخش صنعت می رفت تا در مسیر رشدی وابسته قرار گیرد. اما بر كنار از ایجاد واحدهای بزرگ و نوین دامپروری، مرغداری و برخی كشت صنعتها، كشاورزی ایران به ویژه زراعت و دامپروری سنتی، در برابر موج های وابستگی ایستادگی كردند.

پراكندگی روستاها در ایران (به جز استانهای شمالی) كمبود آب و كوچك بودن زمینهای كشاورزی آبی ایران را می توان از جمله عوامل اساسی تاخیر در مسیر وابستگی بخش كشاورزی ایران نسبت به بخش صنعت دانست. برای تسلط بر روستاها و وابسته كردن آنها باید هزینه های كلانی صرف می‌شد، كه به دلیل پراكنده و كم جمعیت بودن روستاها و فاصله های زیاد آنها باید هزینه های كلانی صرف می شد كه به دلیل پراكنده و كم جمعیت بودن روستاها و فاصله های زیاد آنها از هم از نظر «اقتصادی» به صرفه نبود، ‌به همین دلیل پس از اصلاحات ارضی شیوه گزینشی بكار گرفته شد كه در نتیجه آن روستاهای بسیاری خالی از جمعیت شد كه تعداد آنها همانگونه كه در فصل دوم گفته شد هم اكنون به حدود 60 هزار آبادی و یا 48 درصد از روستاهای كشور بالغ شده است .

اگر در بخش كشاورزی،‌ زراعت از رشد وابسته در امان ماند، دامپروری نتوانست از دام وابستگی برهد و به تدریج با ایجاد واحدهای نوین دامپروری و مرغداری كه تقریبا كلیه عوامل آن جز نیروی كار ساده از خارج تامین شد، به وابستگی كشیده شد.

به دلیل رشد نامتناسب تولید زراعی با رشد جمعیت و درآمد ملی، كمبود تولید محصولات زراعی كشور نیز اندك اندك رخ نشان داد و به ناچار، واردات مواد غذایی و مواد اولیة مورد نیاز صنایع داخلی گسترش یافت. نفوذ روابط سرمایه داری وابسته در روستاها، رواج پول در زندگی اقتصادی مناطق روستایی و متداول شدن كار مزدوری و تشدید آن پس از اصلاحات ارضی، نقش اقتصاد روستایی را در تولید برای بازار، گسترده ساخت. این گرایش كمبود محصولات اصلی زراعی از راه واردات را درآمدهای ارزی نفتی، تشدید كرد و واردات گسترده تر محصولات كشاورزی را موجب شد. انتقال فرهنگ خود استعماری كه عمدتا در الگوی مصرف وارداتی خود را نشان می دهد، به روستاها، در شرایط كمبود امكانات و وجود فقر جانكاه، كوچ از روستاها را به امری عادی بدل كرد.

 

كشاورزی و استراژی توسعه

در استراتژی توسعه ضمن توجه به مشكلات بخش كشاورزی باید نكاتی را مورد تاكید قرار داد. اگر در آینده قرار است كه جامعة ما به یك جامعة صنعتی پیشرفته- جامعه ای كه مبانی اقتصادی سالمی داشته باشد- تبدیل شود كشاورزی ما هم نمی تواند یك كشاورزی سنتی باقی بماند. اگر كشاورزی سنتی باقی بماند حاشیه ای بودن فعلی آن ادامه پیدا خواهد كرد، بخش كشاورزی ما همیشه به صورت یك بخش غریب و تك افتاده و كم اهمیت تلقی خواهد شد، انگیزه و امكان حضور فعال در صحنة اقتصاد را نخواهد داشت، فرار كشاورزان از این بخش ادامه پیدا خواهد كرد و ما همیشه درگیر این مسئله خواهیم بود كه چه كنیم كه كشاورزی ما بهتر شود، غذایمان تامین بشود و امثال آنها.  به دلایل فوق در این استراتژی بلند مدت به این مسئله هم باید توجه داشت كه كشاورزی به مفهوم واقعی وجود نخواهد داشت. بنابراین، در هر تصمیم گیری چه در زمینة واگذاری زمین و نحوة واگذاری آن و چه در زمینة به هم ریختن بافت تولید و بافت مالكیت، باید به این نكته توجه داشت كه باید واحدهایی در بخش كشاورزی تقویت شوند كه با استفاده مطلوب از تكنولوژی پیشرفته بتوانند كار بكنند. این واحدها باید سازماندهی خاصی داشته باشند و سیاستها باید به آن سو جهت داده شود.

نكتة دیگر این است كه جمعیت عظیمی از كشور از بخش كشاورزی ارتزاق می كند و حتی اگر ما بخواهیم در پی به دست آوردن مازاد از بخش كشاورزی برای سرمایه گذاری در سایر بخشها باشیم یا برای اینكه به وضع معیشتی كشاورزان رسیدگی بكنیم، مسلم است كه باید از تمام توان بخش استفاده كنیم. از سوی دیگر، كشاورزی را باید به این شكل محور توسعه تلقی كرد كه در عین حال كه این بخش نمی تواند ایجاد كنندة‌ قسمت اعظم و اصلی رشد اقتصادی كشور باشد، باید تمام توان تولیدی آن به كار گرفته شود تا به حداكثر رشد ممكن در این بخش نایل شد.

با توجه به موارد فوق، استفاده از منابع آب و خاك موجود كشور در انجام سرمایه گذاریهای وسیع در بخش كشاورزی باید دارای اولویت بسیار زیادی باشد و این مسائل بخصوص در شرایط حاضر با توجه به بحران نفت اهمیت بیشتری پیدا می كند. باید از این وسوسه دور بود كه به علت بحران فعلی و سایر مشكلات سرمایه گذاری، بخش كشاورزی اجبارا محدود شود. مسلما امكانات و درآمد دولت محدود است، ولی بخش كشاورزی، سرمایه گذاری در این بخش،‌ طرحهای عمرانی مربوط به آن و زیر بناهای لازم در آن مسلما این ارزش را دارد كه این سرمایه گذاریها حتی با توسل به استقراض انجام شود. بنابراین،‌ باید تلاش كرد كه حجم سرمایه گذاری بخش كشاورزی پایین نیاید، اقدامات و تصمیم گیریهای ما در مورد این بخش امكان پیشرفت آن را در آینده فراهم كند.

هر تصمیم گیری كلی در اقتصاد كشور مسلما آثار ویژه ای در بخش كشاورزی خواهد داشت و بدون اتخاذ سیاستهای مناسب در سایر بخشهای اقتصاد، عملا امكان زیادی برای تحول بخش كشاورزی وجود ندارد.

 

 

 

 

 

 

 

محصولات سالانه( زراعی )

- سطح

در سال 1384 از 165 میلیون هكتار مساحت كل كشور، 31 دردصد آن را زمینهای قابل كشاورزی (8/19 درصد بایر و 2/11 درصد دایر)،‌ 5/45 درصد راكوهها،‌چراگاهها و تپه ها، 5/7 درصد را جنگل ها و بیشه زارها و 7 درصد را دیگر زمینها تشكیل می دادند. در سال زراعی 85_1384 سطح محصولات سالانه حدود 96/12 میلیون هكتار بوده است که از این مقدار 75/51 درصد کشت آبی و 25/48 درصد آن دیم بوده است.

در این سال زراعی استان خوزستان 16/8 درصد سهم در برداشت سطح محصولات سالانه، بالاترین سطح زراعی برداشت شده را نسبت به استانهای دیگر به خود اختصاص داده است و استانهای فارس و کرمانشاه به ترتیب با 70/7 و 85/6 درصد سهم در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. کمترین سهم سطح محصولات سالانه با 45/. درصد متعلق به استان یزد بوده است.

بیشترین سطح محصولات سالانه آبی متعلق به استان فارس می باشد به طوری که 83/11 درصد سطح آبی کشور در استان فارس برداشت شده

 

است. استانهای خوزستان و خراسان رضوی به ترتیب با 97/10 و 02/10 درصد سهم در سطح برداشت آبی محصولات سالانه کشور در رتبه دوم و سوم هستند و این سه استان مجموعا 82/32 درصد برداشت زراعی آبی سالانه را دارند.

_میزان تولید

از اراضی زراعی در سال زراعی85_1384 تقریبا بالغ بر 26/71 میلیون تن محصولات مختلف زراعی برداشت شده است به طوری که 75/89 درصد آن از مزارع آبی و 25/10 درصد بقیه از مزارع دیم حاصل شده است حدود 28/31 درصد کل تولید زراعی در سال زراعی 85_1384 از استانهای خوزستان با 76/13 درصد، فارس با 17/9 و خراسان رضوی با 35/8 بدست آمده است.

کمترین مقدار تولید در سال زراعی 85_1384 به استان قم با 53/.درصد سهم تعلق دارد و استانهای کهگیلویه وبویراحمد و خراسان جنوبی به ترتیب با 63/. درصد و 81/. درصد از سهم در تولید محصولات زراعی در رده های بالاتر قرار گرفته اند.

 

بیشترین میزان تولید محصولات سالانه آبی درکشور متعلق به استان خوزستان با 09/15 درصد می باشد در حالی که استان کهگیلویه وبویراحمد با 51/. درصد سهم در تولیدات زراعی آبی در جایگاه آخر قرار گرفته است.        

بیشترین تولید محصولات سالانه دیم ازاستان مازندران با 21/13 درصد تولید دیم کل کشور حاصل شده است.

 

از 81/5 میلیون هكتار زمینهای زیر كشت محصولات سالانه آبی حدود 2/85 درصد غلات 99/10 درصد را حبوبات، 2/1 درصد را محصولات صنعتی، 19/1 درصد را گیاهان علوفه ای، 59/0 درصد را محصولات جالیزی، 10/0 درصد را سبزی ها و 69/0 دردصد را دیگر محصولات زیر كشت داشته اند. اندك بودن مساحت زمینهای زیر كشت آبی در مقایسه با مساحت كشور و مساحت زمینهای زیر كشت، از ارقام یاد شده نتیجه می شود. بالا بودن مساحت زمینهای زیر كشت غلات و حبوبات با توجه به ناكافی بودن تولید برای مصرف داخلی، در صورت عدم افزایش بهره وری تولیدات كشاورزی وابستگی در زمینة خوراك را غیر قابل تحمل خواهد كرد.

بالا بودن مساحت زمینهای زیر كشت دیم و زمینهای زیر آیش به ترتیب با 7/38 و 6/21 درصد زمینهای كشاورزی نارسایی در استفاده از زمینهای كشاورزی، از نظر تهیه منابع آب برای دیم زارها و تقویت مناسب خاك برای كاهش و یا جلوگیری از آیش نگهداشتن زمین ها را می رساند. با توجه به اندك بودن مساحت زمینهای زیركشت محصولات همیشگی در مقایسه با كوهستانی بودن اغلب نقاط ایران و امكان افزایش سطح زیر كشت این نوع محصولات و ارز آوری آن برای كشور و چه برای رفع نیازهای داخلی، قابل توجه است.

عملكرد در هكتار محصولات زراعی

به طور كلی در سال زراعی 85-1384 از 96/12 میلیون هكتار زمینهای زیر كشت آبی و دیم حدود 3/51 میلیون تن محصولات عمده زراعی برداشت شده، كه بطور میانگین عملكرد در هكتار 4 تن بوده است. گرچه عملكرد در هكتار محصولات زراعی به تدریج و بطور كلی افزایش یافته ولی در مقایسه با كشورهای صنعتی و كشتزارهای نمونة محصولات زراعی ایران، عملكرد در هكتار بسیاری از محصولات در سطح پایینی قرار دارد كه بیانگر سطح پایین فنون به كار گرفته شده در تولید و شیوه های تولید است. این امر همچنین نشان دهندة استفاده ناكافی از بذرهای اصلاح شده در تولید و شیوه های تولید است. این امر همچنین نشان دهندة استفاده ناكافی از بذرهای اصلاح شده و مقاوم در برابر كم آبی، خشكی و شوری آب و خاك و غیره نیز هست. استفادة ناكافی و نامناسب از كودهای شیمیایی و ماشین آلات، ناسازگار بودن نوع محصول با وضع آب و هوا و خاك، و همچنین چگونگی مالكیت بر زمین و اندازة قطعات زمین های زراعتی تحت مالكیت هر كشاورز و شیوه های آبیاری و غیره از شاخص ترین عوامل پایین بودن بازدهی محصولات كشاورزی در ایران است. پایین بودن بازدهی، علاوه بر كاهش درآمد روستاییان و كاهش سرمایه گذاری های گوناگون از سوی آنان،‌در سطح كلان جامعه و با توجه به رشد جمعیت، ناكافی بودن تولید را با مصرف سبب می شود كه واردات را ناگزیر می سازد.


 

1.      سطح زیر كشت و تولید برای مجموع كشتهای دیم و آبی و عملكرد تنها برای تولیدات آبی محاسبه شده است.

2.      تولید یونجه برای سال 1371 به صورت تر بر آورده شده است.

ماخذ: كشاورزی ایران در یك نگاه وزارت كشاورزی، 1372،

 

بازدهی بخش كشاورزی

پائین بودن سهم بخش كشاورزی در تولید نا خالص ملی و در عین بالا بودن سهم نیروی كار در آن یكی از ویژگی های كشورها توسعه نیافته است. بهره وری كشاورزی در ایران نیز به سبب دشواریهای طبیعی و اجتماعی عیدیده، پائین است. كمبود آب، محدودیت استفاده از كود شیمیایی، سموم دفع آفات نباتی و شیوه های صحیح تولید و نارسائی سیاستهای كشاورزی سهیم می باشند.

از 165 میلیون هكتار اراضی كشور، تنها حدود 10 درصد قابل كشت است. ولی گذشته از این 10 درصد اراضی كشاورزی، حدود 20 درصد از كل اراضی بایر هم با صرف سرمایه های كلان قابل احیا می باشد. از 16 میلیون  هكتار اراضی قابل كشت، 33 درصد، آبیاری كامل می گردد و بقیه، 67 درصد، دیمی است. قسمت قابل توجهی از زمینهای قابل كشت یا به علت بی آبی و یا به سبب تقویت زمین آیش گذاشته می شود.

بازده محصولات كشاورزی نیز طی دهه گذشته افزایش قابل ملاحظه ای نداشته است. سطح نازل عملكرد محصولات عمده كشاورزی كشور سبب شده است كه ارقام مربوط به بازده محصولات زراعی ایران از متوسط بازده تولید كشاورزی برخی از كشورهای در حال توسعه و توسعه یافته پائین تر باشد. كوچك بودن قطعات زمین متعلق به بخش بزرگی از بهره برداران، یكی از علل عمده این مسئله می باشد. در حال حاضر بیش از 85 در صد بهره برداران كمتر از 10 هكتار زمین دارند. این توزیع نابرابر زمینهای مزروعی سبب فقر نسبی در میان اكثریت روستاییان گردیده و امكان تشكیل سرمایه در درون بخش را بسیار محدود نموده است. میان كوچكی زمین و درجه فقر ارتباط بسیار شدیدی وجود دارد.

بازدهی پائین تولید كشاورزی از یك سو و رشد طبیعی جمعیت از سوی دیگر سبب افزایش واردات برخی از كالاهای اساسی كشاورزی شده است. بر اساس اطلاعات منتشره از سوی مركز آمار ایران، در مهر ماه 1365 بیش از 2/3 میلیون نفر در بخش كشاورزی به كار اشتغال داشته اند، كه از این گروه 3/2 میلیون نفر مستقلا به كار كشاورزی مشغول بوده اند (كارفرما یا مزد بگیر نبوده اند). بعلاوه 390 هزار نفر نیز به صورت كاركن بدون مزد در بخش كشاورزی كار می كرده اند. بر این مبنا قطعا بیش از 5/2 میلیون نفر از شاغلین بخش كشاورزی در قطعات كوچك زمین به تولید مشغولند و افراد خانواده های آنها نیروی انسانی مورد نیازشان را تامین می كنند. بدیهی است تولید در قطعه زمینی كوچك با شیوه های كشت سنتی، نتیجه ای جز بهره وری پائین تولید را در بر نخواهد داشت.

مقایسه ای تطبیقی میان صادرات كالاهای كشاورزی ایران و تركیه، محدودیت ظرفیت تولید بخش كشاورزی را بخوبی نشان می دهد. با وجودی كه مساحت كشور تركیه كمتر از نصف خاك ایران (772 هزار كیلومتر مربع) و میزان اراضی قابل كشت آن كمتر است، این كشور از بخش كشاورزی خود و امكانات آن به بهترین نحو استفاده می كند. تولید غلات مهمترین فعالیت كشورزی تركیه به شمار می رود. میزان تولید گندم این كشور در سال 1984 حدود 2/17 میلیون تن بوده كه تقریبا 3 برابر تولید گندم در ایران است. سهم كالاهای كشاورزی در كل صادرات تركیه به 33 درصد می رسد. بدین ترتیب ارزش صادرات غیر نفتی ایران بالغ می شود. همچنین ارزش صادرات كشاورزی تركیه بیش از 9 برابر صادرات محصولات كشاورزی ایران است. ارزش صادرات دام زنده و فرآورده های آن در تركیه بتنهایی از ارزش كل صادرات كشاورزی ایران فراتر می رود.

 

ظرفیت تولید و عوامل اصلی آن در بخش كشاورزی

سه دسته عوامل اصلی در ظرفیت تولیدی بخش كشاورزی مؤثرند كه عبارتند از:

1)  عامل زمین و آب كه در حقیقت عوامل طبیعی كشاورزی هستند یا به عبارت دیگر، عواملی كه اوضاع و احوال جغرافیایی یك مملكت آنها را ایجاب می كند و به صورت مواهب طبیعی و خدادادی در اقتصاد یك كشور دراختیار افراد قرار می گیرند.

2)  عامل تكنولوژی و دانش فنی كه با استفاده از آن عوامل طبیعی به درجات مختلف استفاده و در نتیجه، بازدهیهای گوناگون حاصل می شود.

3)     سازماندهی فعالیتهای تولیدی در بخش كشاورزی سومین عامل به شمار می آید.

تركیب تولید ناخالص داخلی بر حسب ارزش افزوده در بخشهای مختلف

تولید ناخالص داخلی بر حسب ارزش افزوده عبارت است از:

جمع ارزش افزوده بخشهای مختلف اقتصادی

 در محدوده جغرافیایی یك  كشور طی  یك دوره زمانی مثلاً یك سال.

در تعریف فوق ارزش افزوده افزایشی است كه به ارزش یك محصول

در حین انجام یك مرحله تولیدی صورت می‌پذیرد و بخشهای اقتصادی،

بخشهای صنایع و معادن، كشاورزی و  خدمات را در بر می‌گیرند

 

 

نظرات() 
buy cialis medication
پنجشنبه 15 آذر 1397 11:43 ق.ظ

Effectively voiced indeed! .
cialis pills boards recommended site cialis kanada cialis mit grapefruitsaft purchasing cialis on the internet cialis generico online cialis price in bangalore buy original cialis only now cialis for sale in us generic cialis 20mg tablets cialis for sale in europa
Buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:36 ب.ظ

You said that superbly.
buying cialis on internet click now cialis from canada where cheapest cialis cialis generique cialis 5 mg buy 5 mg cialis coupon printable generic cialis cialis y deporte buying cialis in colombia costo in farmacia cialis
Buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:35 ق.ظ

Cheers, Good stuff!
cialis from canada cialis authentique suisse where do you buy cialis precios de cialis generico cialis dosage cialis 100mg suppliers cialis tablets for sale price cialis best cost of cialis per pill discount cialis
Cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 04:30 ب.ظ

Cheers, Loads of write ups!

online cialis cialis 100 mg 30 tablet we choice cialis uk preis cialis 20mg schweiz cialis prezzo in linea basso viagra or cialis we choice cialis pfizer india cialis for bph generic cialis cialis pills in singapore
Cialis pills
سه شنبه 13 آذر 1397 05:09 ق.ظ

Wow plenty of terrific material.
cialis pas cher paris only now cialis 20 mg how much does a cialis cost what is cialis generic cialis at the pharmacy ou trouver cialis sur le net cialis pas cher paris cialis side effects dangers free cialis female cialis no prescription
buy tadalafil
دوشنبه 12 آذر 1397 05:02 ب.ظ

Helpful information. Cheers.
cialis pas cher paris order generic cialis online cialis uk click here to buy cialis brand cialis generic warnings for cialis cialis arginine interactio cialis tablets australia cialis for bph generic for cialis
Buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 04:51 ق.ظ

This is nicely put. .
cialis y deporte only here cialis pills cialis dosage amounts viagra or cialis brand cialis generic prices on cialis 10 mg cialis daily reviews viagra vs cialis vs levitra cialis soft tabs for sale generico cialis mexico
buy generic cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 04:27 ب.ظ

Cheers. I value this!
sublingual cialis online the best choice cialis woman cialis dosage amounts cialis official site cialis sale online order a sample of cialis ou acheter du cialis pas cher buy generic cialis the best site cialis tablets discount cialis
Cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 04:28 ق.ظ

You said it nicely.!
import cialis cheap cialis calis cialis sans ordonnance cialis super acti cialis for daily use we like it cialis soft gel we like it cialis price cialis 5 effetti collaterali price cialis wal mart pharmacy
Buy generic cialis
شنبه 10 آذر 1397 05:03 ب.ظ

Good stuff. With thanks!
click now buy cialis brand precios cialis peru click here cialis daily uk venta cialis en espaa generic cialis in vietnam tadalafil 20 mg sialis cialis online holland cialis price in bangalore how much does a cialis cost
buy cialis online cheap
شنبه 10 آذر 1397 04:05 ق.ظ

Seriously quite a lot of awesome material!
cialis authentique suisse tarif cialis france cialis free trial generic cialis i recommend cialis generico cialis generico postepay free generic cialis cialis taglich canadian drugs generic cialis how to buy cialis online usa
buy tadalafil online
جمعه 9 آذر 1397 04:49 ب.ظ

Good write ups, Thank you.
chinese cialis 50 mg tadalafil tablets cialis purchasing cialis 30 day trial coupon cialis generic availability cialis online prices on cialis 10 mg opinioni cialis generico wow cialis 20 only best offers cialis use
buy tadalafil online
جمعه 9 آذر 1397 05:03 ق.ظ

Great forum posts. Thanks.
cialis professional from usa prix de cialis cialis super kamagra rezeptfrei cialis apotheke 5 mg cialis coupon printable cialis uk bulk cialis generic cialis pill online cialis online deutschland tadalafil
Online cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:42 ب.ظ

Excellent information. Thanks!
generic cialis in vietnam try it no rx cialis try it no rx cialis acheter cialis meilleur pri cialis generico milano il cialis quanto costa cialis y deporte how to buy cialis online usa cialis for daily use cialis 5mg
buy cialis online best price
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:50 ق.ظ

Thanks. I value this!
cialis 20mg costo in farmacia cialis cialis uk next day cialis lilly tadalafi cialis 10mg prix pharmaci recommended site cialis kanada purchasing cialis on the internet cialis 5 mg para diabeticos cialis generique buy cialis online nz
buy cialis cheap
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:00 ب.ظ

Wow lots of wonderful material!
cialis for sale in europa we recommend cheapest cialis cialis dosage recommendations cialis 30 day trial coupon cialis herbs we recommend cheapest cialis dose size of cialis are there generic cialis cialis pas cher paris click now buy cialis brand
Cialis canada
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:15 ق.ظ

You have made the point!
cialis y deporte cialis purchasing import cialis 40 mg cialis what if i take american pharmacy cialis buy cialis what is cialis cost of cialis cvs prescription doctor cialis tadalafilo
buy levitra 20 mg
جمعه 20 مهر 1397 08:39 ق.ظ

Helpful tips. Kudos.
generic levitra levitra 10 mg prezzo vardenafil 20mg levitra levitra generic levitra prices buy levitra 20 mg levitra without a doctor prescription generic levitra vardenafil
Cialis online
سه شنبه 10 مهر 1397 07:09 ب.ظ

Terrific forum posts. Thanks a lot!
cialis kaufen bankberweisung preis cialis 20mg schweiz buy name brand cialis on line we recommend cheapest cialis online prescriptions cialis calis buy cheap cialis in uk tadalafil 20mg cialis prezzo di mercato discount cialis
Cialis generic
یکشنبه 8 مهر 1397 12:51 ب.ظ

You said it nicely.!
cialis vs viagra cialis 5mg billiger tadalafil 10 mg viagra vs cialis vs levitra cialis billig click here take cialis trusted tabled cialis softabs cialis bula cialis manufacturer coupon cialis venta a domicilio
canadian online pharmacies legal
یکشنبه 1 مهر 1397 01:21 ق.ظ

Cheers, I like this!
canada drugs canadian pharmaceuticals online canada medication pharmacy canadian online pharmacies reviews canada medication cost canadian online pharmacy canadian pharmaceuticals stocks canadian prescription drugstore canadian pharmacies that are legit good canadian online pharmacies
viagrayosale.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 10:38 ب.ظ

Nicely put, Thanks a lot!
generic cialis in vietnam calis when can i take another cialis cialis cuantos mg hay buying brand cialis online precios cialis peru we like it safe cheap cialis cialis online deutschland chinese cialis 50 mg compare prices cialis uk
http://viagravonline.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 02:17 ب.ظ

This is nicely said! !
cialis en mexico precio costo in farmacia cialis venta cialis en espaa cialis tablets australia generic cialis pro generic cialis levitra look here cialis order on line cialis wir preise we use it cialis online store cialis baratos compran uk
how to buy viagra online without a prescription
سه شنبه 13 شهریور 1397 09:15 ق.ظ

Many thanks, I enjoy this!
buy viagra online at viagra cheap levitra can u buy viagra online viagra purchase uk honest place to buy viagra buying cheap viagra online how to get a viagra prescription buy viagra online using paypal generic viagra buy online safe buy viagra online
http://cialisonla.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 07:41 ق.ظ

You reported it terrifically.
cialis price in bangalore cialis online cialis online cialis coupons printable cialis para que sirve cialis flussig cialis 20mg compare prices cialis uk cialis with 2 days delivery cialis et insomni
http://viagrayosale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 04:46 ب.ظ

Reliable stuff. Regards.
cialis pills cialis 50 mg soft tab we recommend cheapest cialis click now cialis from canada does cialis cause gout the best site cialis tablets venta de cialis canada cialis rezeptfrei cialis daily new zealand cialis 20 mg cut in half
viagra online
سه شنبه 23 مرداد 1397 05:49 ق.ظ

Position well applied.!
viagra online canada viagra for sale buy original viagra online viagra generic levitra online pharmacy viagra buy viagra in pharmacy buy generic viagra online canada where to buy herbal viagra buy viagra at walmart order viagra online usa sildenafil viagra
Buy cialis online
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:32 ب.ظ

Fantastic stuff. With thanks.
buying cialis in colombia the best site cialis tablets cialis authentique suisse cialis 20mg preis cf cialis pills boards cialis prezzo di mercato rezeptfrei cialis apotheke cialis 5 effetti collaterali pastillas cialis y alcoho buy cialis online
Generic cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 08:31 ق.ظ

Lovely posts, With thanks!
cialis generisches kanada cialis para que sirve cialis generico lilly buy cialis online cialis et insomni cialis et insomni cialis prezzo in linea basso cialis pills sialis where do you buy cialis
Cialis generic
جمعه 7 اردیبهشت 1397 11:19 ب.ظ

Nicely put. Many thanks!
buying cialis overnight cialis online cialis online holland buying cialis on internet deutschland cialis online rx cialis para comprar achat cialis en suisse cipla cialis online cialis pills in singapore cialis 50 mg soft tab
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

صفحات جانبی

نظرسنجی

    مطالب چه اندازه برای شما مفید بود؟




آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :